THUYẾT MINH VỀ LÀNG CỔ PHƯỚC TÍCH Ở HUẾ

THUYẾT MINH VỀ LÀNG CỔ PHƯỚC TÍCH Ở HUẾ
(Tham khảo)
Cách thành phố Huế khoảng 40 km về phía Bắc, làng cổ Phước Tích nằm giáp ranh giữa 2 tỉnh Thừa Thiên – Huế và Quảng Trị. Theo sử sách, Phước Tích được thành lập từ năm 1470 dưới thời Lê Thánh Tông và được bao bọc hầu như toàn bộ bởi dòng sông Ô Lâu huyền thoại, nước sông luôn trong xanh khiến nơi đây gần như một hòn đảo, quanh làng có di tích 12 bến nước tượng trưng cho 12 con giáp.
Hơn 500 năm tồn tại, trải qua các cuộc chiến tranh binh lửa và sự tàn phá của thiên nhiên. Có thể nói, Phước Tích còn giữ gìn gần như nguyên vẹn vẻ đẹp nguyên sơ của đời sống sinh hoạt làng quê Việt với phong cảnh hữu tình, yên ả, với cây đa, bến nước, sân đình… Phước Tích đẹp như một bức tranh cổ về làng quê Việt Nam.
Làng Phước Tích (thuộc xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên-Huế) là ngôi làng cổ còn giữ được nhiều nhà rường và đền thờ khá nguyên vẹn, trong đó có những ngôi nhà được dựng lên hơn 500 năm về trước. Phước Tích còn nổi tiếng về nghề gốm truyền thống từ xa xưa.

1/.Dấu tích làng Việt…

Làng Phước Tích được khởi dựng từ khoảng những năm 1470, dưới đời vua Lê Thánh Tôn. Người được xem là ông tổ khai sinh làng là hầu tước Hoàng Minh Hùng, quê ở Cẩm Quyết, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Lúc này, làng được gọi là xứ Cồn Dương, nằm bên dòng sông Ô Lâu hiền hòa. Ngoài cây thị hơn 500 tuổi, đầu làng có miếu thờ Khổng Tử và cuối làng có miếu Đôi thờ ông tổ Hoàng Minh Hùng và ông tổ khai sinh nghề gốm.
Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử, kiến trúc... khi đến đây đã tỏ ra ngạc nhiên và thú vị vì sự nguyên vẹn của hệ thống nhà rường và nhà thờ dòng họ. Đặc biệt, các nhà rường có độ tuổi gần 500 năm ở Phước Tích được bảo tồn gần như nguyên vẹn, mang dáng dấp và đặc điểm của nhà rường vùng Bắc Trung bộ thuở xưa. Huế vốn là địa phương có nhiều nơi rất nổi tiếng về nhà rường như Phú Mộng-Kim Long, Nguyệt Biều, Lại Thế… nhưng chỉ có Phước Tích mới có hệ thống nhà rường cổ dày đặc và gần nguyên vẹn như thế.
Theo thống kê của Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên-Huế, hiện Phước Tích có 27 ngôi nhà cổ và 10 nhà thờ các dòng hộ (trong số 117 ngôi nhà của làng), đa số là nhà rường dạng ba gian hai chái.
Những ngôi nhà cổ ở đây tổ chức, sắp đặt có nền nếp, làm cho khoảng không gian đường làng, ngõ xóm trở nên có nề nếp. Mỗi nhà đều có khu vườn rộng chừng 1.000 - 1.500m2, trồng các loại cây ăn trái theo mùa. Bao quanh ngôi nhà và lối vào nhà đều là hàng rào chè tàu, cắt tỉa thẳng tắp.
Về trang trí trong nhà, hệ thống nhà cổ ở đây được bàn tay tài hoa của các nghệ nhân làng mộc Mỹ Xuyên (cùng thuộc xã Phong Hòa) chạm khắc những nét tinh xảo, độc đáo. Hiện có 12 nhà rường tại đây được xếp vào danh sách các công trình có giá trị văn hóa đặc biệt. Không chỉ là nhà rường cổ, ở Phước Tích vẫn còn bảo tồn được nhiều giá trị văn hoá khác của người xưa như dấu tích của nền văn hoá Chăm cổ, những thiết chế tổ chức làng Việt, hệ thống các công trình tôn giáo, tín ngưỡng... phục vụ đời sống văn hoá cộng đồng.

2/.Hương xưa làng cổ

Cùng với việc lập làng, những lưu dân phía Bắc vào đây mang theo nghề gốm và qua thời gian đã làm nên tên tuổi hàng gốm Phước Tích. Cả làng có 12 lò suốt ngày đêm đỏ lửa nung gốm. Hàng ra lò được vận chuyển bằng thuyền từ bến sông Ô Lâu đưa đi bán ở các tỉnh lân cận như Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi và xa hơn nữa…
Đặc biệt, đây là nơi sản xuất những chiếc om nấu cơm cho vua ngày xưa (Om Phước Tích ngon cơm hoàng đế / Sen Hà Trì quý thế Phú Xuân). Sản phẩm gốm Phước Tích hiện vẫn được nhiều người già trong làng lưu lại như trách, chậu, om, niêu, âm, tộ, cối tiêu, bình vôi, chum, ghè… Nhiều vật dụng trong hoàng cung triều Nguyễn hiện còn được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật cung đình Huế có gốc gác từ làng gốm Phước Tích.
Suốt mấy trăm năm tồn tại, nghề gốm đã nuôi sống cư dân trong làng. Khoảng năm 1989, nghề gốm ở Phước Tích bắt đầu xuống dốc và đến 1995 thì lò gốm cuối cùng trong làng cũng tắt lửa. Con cháu trong làng phần lớn chọn con đường lập nghiệp phương xa, chỉ còn lại những cụ già và một ít thanh niên làm nghề thủ công, việc vực dậy làng nghề truyền thống ngày càng trở nên khó khăn.
Trong các kỳ Festival Huế 2006 và 2008, làng cổ Phước Tích được giới thiệu và lập tức thu hút sự chú ý của đông đảo du khách trong và ngoài nước với hoạt động triển lãm gốm truyền thống và tour “Hương xưa làng cổ”
Số nghệ nhân gốm thế hệ trước, nay còn không tới chục người. Hơn ba năm trước, Sở Công Nghiệp (nay là Sở Công Thương) Thừa Thiên-Huế đã tài trợ cho bốn thanh niên (làm nghề kim hoàn, thợ may) trong làng đi học thêm về nghề gốm ở làng gốm Bát Tràng (Hà Nội) trong 6 tháng để về phục dựng lại làng nghề gốm Phước Tích.
Nhờ đó, sau hai mươi năm tắt lửa lụi nghề, ngày nay một số lò gốm trong làng đã được hồi sinh. Cùng vốn quý nhà cổ, việc phục hồi nghề gốm truyền thống đã đưa làng cổ Phước Tích trở thành một điểm đến hấp dẫn du khách bốn phương đến Thừa Thiên-Huế.

3/.Làng cổ đẹp như bức tranh

Đến thăm làng cổ Phước Tích vào dịp cuối năm, không khỏi ngỡ ngàng khi Phước Tích đẹp như một bức tranh cổ. Với những ngôi nhà rường cổ kính với nghệ thuật kiến trúc đặc sắc bên dòng sông trong xanh, hiền hòa, dịu mát. Được khám phá, trải nghiệm cuộc sống thanh bình của một miền quê yên ả, gần gũi, thân thiện là sự kết hợp hài hòa giữa trời, đất và con người.
Ngay đầu làng, chúng ta được ngắm cây thị cổ thụ khoảng 700-800 năm tuổi và ngôi miếu thờ thần linh. Đi vào trong làng là những ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi, những khu vườn rộng rãi với những cây cổ thụ xanh tốt, như cây hoàng lan hơn 100 tuổi trước nhà mệ Tràng đến mùa vẫn nở hoa thơm ngát, hay cây tùng, mai, mít… vẫn đổ bóng xuống làng quanh năm.
Điều lý thú là những ngôi nhà rường ở Phước Tích không ngăn cách bằng hàng rào xây gạch và có cổng mà chỉ cách nhau một khu vườn rộng với những hàng rào hở bằng cây chè tàu xanh mướt được cắt tỉa gọn gàng, uốn lượn theo trục đường làng, ngõ xóm và lối đi vào cổng nhà tạo nên sự hấp dẫn kỳ lạ hòa quyện với cảnh quan thiên nhiên.
Bên trong những ngôi nhà rường cổ là hệ thống kiến trúc gỗ tinh tế, hệ thống vì kèo, xà, cửa, hoành phi, câu đối cho tới bàn ghế, tràng kỷ, bô ngựa (phản), bàn thờ, tủ,…đều được trạm khắc kĩ lưỡng, tinh xảo không thua kém gì các kiến trúc gỗ ở Hoàng cung triều Nguyễn đã trở thành bảo tàng của từng gia đình dòng họ.
Cùng với hệ thống nhà rường, Phước Tích còn có hàng chục các đình, chùa, miếu, đền thờ… Tất cả mang đậm nét tín ngưỡng của người dân xứ Huế cũng như miền Trung.
Bà Nguyễn Thị Phẩm, du khách đến từ Hà Nội không khỏi ngạc nhiên và ấn tượng về nét cổ tự nhiên của làng cổ Phước Tích. “Tôi cùng với bạn bè đã đi tham quan một số ngôi làng cổ của Việt Nam như: làng cổ Đường Lâm (Hà Nội), làng cổ Túy Loan (Đà Nẵng)… nhưng chỉ làng cổ Phước Tích mới có một không gian, khung cảnh làng quê cổ kính tuyệt đẹp với hệ thống nhà rường cổ dày đặc. Chúng tôi rất thích thú mỗi khi thăm thú những ngôi nhà rường nơi đây”.
Phước Tích còn nổi tiếng với nghề gốm từ hơn 500 năm nay với kỹ thuật nung bằng rơm, tạo ra những sản phẩm nổi danh một thời với câu thơ :“Om Phước Tích ngon cơm hoàng đế/ Sen Hà Trì quý thể Phú Xuân”. Tuy nhiên, nghề gốm đã không hoạt động từ hơn 20 năm nay cho đến kỳ Festival Huế 2006 nó đã bắt đầu hồi sinh qua tour Hương Xưa làng cổ.
Bên cạnh đó, Phước Tích còn biết đến là làng học khi dân làng xây dựng đền thờ Khổng Tử từ mấy trăm năm trước để tôn vinh sự hiếu học của các thế hệ người dân trong làng và cầu mong cho con cháu học hành đến nơi đén chốn. Nhiều người trong làng đỗ đạc cao với các chức vị lớn.

4/.Người già giữ nhà cổ

Làng cổ Phước Tích hiện có 117 hộ với 320 nhân khẩu. Cả làng hiện vẫn còn hơn 30 ngôi nhà rường truyền thống với tuổi thọ hàng trăm năm, tập trung nhiều nhất ở xóm Đình với 20 ngôi nhà rường loại ba gian hai trái và một gian hai trái (còn gọi là nhà bánh ú), nhiều ngôi nhà có giá trị đặc biệt về kỹ thuật và mỹ thuật.
Thế nhưng, nhiều người khi đến thăm làng cổ Phước Tích không khỏi ngạc nhiên khi vào những ngôi nhà rường chỉ gặp những người già trông coi, gìn giữ nhà cổ chứ không còn thấy cảnh 2-3 thế hệ cùng chung sống trong những căn nhà cổ đó. Dạo quanh làng cũng chỉ thấy hầu hết là người già và trẻ nhỏ, còn những người trong độ tuổi lao động đều đi làm ăn xa, ít khi trở về làng. Do không có người trông coi hay chỉ có người già ở đó nên nhiều ngôi nhà rường đã bắt đầu xuống cấp nghiêm trọng.Chỉ có dịp Tết là con cháu trong làng về sum họp cùng gia đình nhưng cũng không còn nhiều như xưa vì đời sống mưu sinh khó khăn.
Hơn 10 năm nay, mệ Lương Thị Hén (1914) chỉ có một mình trông coi ngôi nhà rường cổ mà cha ông đã để lại khi qua đời. Bà Hén cho biết, “con cái trong gia đình đã đi làm ăn xa hết rồi, thỉnh thoảng có đứa cháu mua đồ ăn rồi đưa tới. Ngồi nhà rường 100 năm tuổi đang xuống cấp nghiêm trọng nhưng giờ tôi đã già lại một thân, một mình nên cũng không làm gì để sửa sang cho ngôi nhà được”.
Bà Trương Thị Thú (84 tuổi) một mình ở trong căn nhà rường 3 gian 2 chái, nhưng hàng ngày mệ vẫn dọn dẹp, lau chùi các đồ đạc trong căn nhà được sạch sẽ để đón những đoàn khách du lịch về tham quan, tìm hiểu. “Con cháu trong nhà đều lên thành phố và đi làm ăn xa rất ít khi về nhà nên chỉ còn mình tôi ở lại gìn giữ và bảo quản căn nhà. Nhiều lần tôi cũng nói con cháu về quê sinh sống để thay tôi gìn giữ căn nhà do tổ tiên để lại nhưng cũng không đứa nào về vì về quê công việc không có thì biết lấy gì mà ăn” – mệ Thú tâm sự.
Một vị lãnh đạo huyện Phong Điền (Thừa Thiên – Huế) cho biết, UBND huyện đang nỗ lực tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho người dân và du khách, để mọi người biết đến Phước Tích là một trong hai làng cổ Việt Nam. Trong thời gian trước mắt, huyện cũng đang tập trung kinh phí để tu sửa một số ngôi nhà rường đã bị xuống câp. Còn với nghề gốm, huyện cũng đang kêu gọi đầu tư và cũng muốn thành lập HTX gốm để khôi phục nghề gốm cổ.
Không những người dân mà cả khách du lịch đang rất lo lắng về tương lai của những ngôi nhà rường cổ ở Phước Tích đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Một vài năm nữa nếu không được tu sửa, quan tâm kịp thời, số phận những ngôi nhà này sẽ ra sao? Và liệu sẽ có bao nhiêu ngôi nhà rường phải đóng cửa vì không có người trông coi, gìn giữ?
Không có mô tả ảnh.
Bức hoành phi của vua Duy Tân (1909-1916) ghi công vị quan thanh liêm được để trang trọng giữa ngôi nhà rường của ông Hồ Đình Lan.
Trong hình ảnh có thể có: ngoài trời
Trong hình ảnh có thể có: cây, bầu trời, thực vật, ngoài trời và thiên nhiên
Đình làng, nhà thờ họ vẫn được lưu giữ
Không có mô tả ảnh.